Từ lễ rước Đức Thánh tổ đến múa rối cạn Ổi Lỗi, múa ếch vồ, lễ hội chùa Keo mùa Thu ở Hưng Yên lưu giữ những nghi lễ, diễn xướng dân gian đặc sắc, gắn với tín ngưỡng thờ Thiền sư Dương Không Lộ.
Lễ hội chùa Keo mùa Thu năm 2026 diễn ra từ ngày 19 đến 24/10 (tức ngày 10 đến 15/9 âm lịch), tại Di tích quốc gia đặc biệt chùa Keo, xã Vũ Tiên, tỉnh Hưng Yên. Lễ khai chỉ bắt đầu lúc 7 giờ ngày 19/10, chương trình nghệ thuật khai mạc diễn ra lúc 20 giờ cùng ngày.
Lễ hội năm nay được tổ chức quy mô cấp tỉnh, gắn với kỷ niệm 1.010 năm ngày sinh Thiền sư Dương Không Lộ (1016 - 2026).

Lễ hội chùa Keo diễn ra từ ngày 19 đến 24/10, gắn với kỷ niệm 1.010 năm ngày sinh Thiền sư Dương Không Lộ. Ảnh: FB Tổ đình chùa Keo
Dấu ấn Đức Thánh tổ trong không gian chùa cổ
Mỗi mùa Thu, chùa Keo lại đón đông đảo người dân và du khách về dự hội, tưởng nhớ Thiền sư Dương Không Lộ, người được dân gian tôn kính là Đức Thánh tổ.
Chùa Keo, tên chữ là Thần Quang tự, có lịch sử gần 1 thiên niên kỷ. Tiền thân của chùa được dựng năm 1061, dưới triều Lý Thánh Tông, gắn với Thiền sư Dương Không Lộ.
Sau trận lũ năm 1611, cư dân làng Keo chuyển đến nơi ở mới. Ngôi chùa hiện nay được khởi dựng năm 1630 và hoàn thành năm 1632, trở thành một trong những công trình kiến trúc Phật giáo tiêu biểu của vùng đồng bằng Bắc Bộ.
Không chỉ nổi bật với kiến trúc cổ, chùa Keo còn là nơi hội tụ những giá trị tín ngưỡng gắn với Đức Thánh tổ Dương Không Lộ. Trong tâm thức dân gian, ông được tôn kính bởi những đóng góp đối với Phật giáo và đời sống cộng đồng.
Bởi vậy, lễ hội chùa Keo mang sắc thái riêng, kết hợp giữa nghi lễ Phật giáo và tín ngưỡng thờ Thánh. Người dân đến lễ hội không chỉ để chiêm bái, cầu nguyện mà còn bày tỏ lòng biết ơn đối với bậc tiền nhân, đồng thời thực hành những phong tục được trao truyền qua nhiều thế hệ.
Lễ hội chùa Keo được đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2017. Việc duy trì lễ hội hằng năm góp phần bảo tồn những giá trị văn hóa, tín ngưỡng gắn bó lâu đời với cộng đồng cư dân nơi đây.
Những nghi lễ độc đáo làm nên bản sắc lễ hội
Điểm đặc sắc của Lễ hội chùa Keo mùa Thu là hệ thống nghi lễ truyền thống cùng những hình thức diễn xướng dân gian được gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Phần lễ có các nghi thức khai chỉ, tế lễ Phật Thánh, rước Đức Thánh tổ Dương Không Lộ. Trong đó, lễ rước Đức Thánh là một trong những nghi thức quan trọng nhất, thể hiện lòng thành kính, biết ơn của cộng đồng đối với vị thiền sư được tôn thờ.
Bên cạnh những nghi lễ trang nghiêm, lễ hội còn thu hút người dân và du khách bởi các hình thức diễn xướng như múa rối cạn Ổi Lỗi chầu Thánh, múa trải cạn, múa ếch vồ và những hoạt động văn hóa dân gian truyền thống.

Nghi lễ múa rối cạn Ổi Lỗi chầu Thánh là một trong những màn diễn xướng đặc sắc tại lễ hội chùa Keo. Ảnh: FB Tổ đình chùa Keo
Những điệu múa, trò diễn không đơn thuần phục vụ nhu cầu thưởng thức nghệ thuật mà còn gắn với đời sống tín ngưỡng, phản ánh cách cộng đồng tưởng nhớ và tôn vinh Đức Thánh tổ.
Phần hội tiếp nối với các hoạt động hát chèo, trò chơi dân gian, giao lưu văn hóa và đêm hội hoa đăng, tạo nên không gian sinh hoạt cộng đồng vừa trang nghiêm, vừa sinh động.
Điều làm nên sức sống của lễ hội không chỉ nằm ở sự phong phú của các nghi thức mà còn ở vai trò của người dân. Qua mỗi mùa hội, những người tham gia tế lễ, đoàn rước, các nghệ nhân và người thực hành diễn xướng tiếp tục duy trì những phong tục gắn bó với đời sống quê hương.
Từ thế hệ này sang thế hệ khác, những nghi thức cổ truyền vẫn được thực hành, trở thành một phần ký ức chung của cộng đồng.
Gìn giữ di sản qua những mùa hội
Trải qua nhiều thế kỷ, chùa Keo không chỉ lưu giữ những dấu ấn kiến trúc của thời Lê Trung hưng mà còn là không gian thực hành tín ngưỡng, sinh hoạt văn hóa của người dân vùng đồng bằng Bắc Bộ.

Chùa Keo được khởi dựng năm 1630, hoàn thành năm 1632, là công trình kiến trúc Phật giáo tiêu biểu của vùng đồng bằng Bắc Bộ. Ảnh: Mia.vn
Trong đời sống hiện đại, việc duy trì các nghi lễ, trò diễn truyền thống tại lễ hội có ý nghĩa quan trọng đối với công tác bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể.
Nếu kiến trúc chùa cổ là những dấu tích vật chất của lịch sử thì các nghi lễ, diễn xướng dân gian chính là phần di sản được tiếp nối qua thực hành của cộng đồng. Những người tham gia lễ hội vừa là người thụ hưởng, vừa góp phần trao truyền giá trị văn hóa cho các thế hệ sau.
Việc tổ chức lễ hội vì thế không chỉ nhằm đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng, tham quan mà còn đặt ra trách nhiệm gìn giữ sự trang nghiêm của nghi lễ, bảo vệ không gian di tích và bảo tồn những hình thức diễn xướng truyền thống.
Sau gần 400 năm tồn tại của ngôi chùa hiện nay, Lễ hội chùa Keo mùa Thu vẫn là dịp để người dân hướng về Đức Thánh tổ Dương Không Lộ, tri ân tiền nhân và tiếp nối những phong tục đã trở thành một phần đời sống văn hóa của quê hương.
Theo Việt Hà (Vietnamnet)
Xem bài gốc tại đây