Trên lưng mẹ, văn hóa Tày lớn lên qua chiếc địu nhỏ

11/09/2026 08:30
Chiếc địu không chỉ là vật dụng để người mẹ mang con theo trong những ngày lên nương, xuống chợ, mà còn là một “không gian văn hóa” đặc biệt của người Tày.

Từ trên lưng mẹ, đứa trẻ được nghe tiếng nói của dân tộc mình, lời ru thân thuộc, tiếng khung cửi, tiếng chày giã gạo; từng bước làm quen với cha mẹ, bản làng và những giá trị cộng đồng ngay từ những năm tháng đầu đời.

Từ tấm vải thổ cẩm đến vòng tay mẹ chở che

Với người Tày, chiếc địu là sự kết tinh giữa công năng sử dụng và giá trị thẩm mỹ. Đó không chỉ là vật dụng giúp người mẹ thuận tiện chăm con trong sinh hoạt hằng ngày, mà còn chứa đựng tình yêu thương, sự khéo léo và những quan niệm văn hóa được trao truyền qua nhiều thế hệ.

Một chiếc địu truyền thống thường gồm hai phần chính, là thân địu và dây địu. Nổi bật nhất là phần thân với những mảng thổ cẩm nhiều màu sắc như đen, đỏ, vàng, xanh... được điểm xuyết bởi các hoa văn gợi hình ảnh núi rừng, cây cỏ, hoa lá, chim muông - những hình ảnh gần gũi trong đời sống của đồng bào.


Với người Tày, chiếc địu giống như một “tấm vải kể chuyện”. Ảnh: cổng TTĐT xã Chiêm Hóa, Tuyên Quang

Những hoa văn trên chiếc địu không đơn thuần là họa tiết trang trí. Qua đôi bàn tay khéo léo, tỉ mỉ của người phụ nữ Tày, từng đường dệt, mũi thêu gửi gắm vào đó tình yêu thương, sự chăm chút và những mong ước tốt đẹp dành cho con trẻ.

Người mẹ làm chiếc địu cũng là gửi vào đó lời chúc bình an, mong con lớn lên khỏe mạnh, được chở che trong vòng tay gia đình và cộng đồng. Vì vậy, với mỗi đứa trẻ Tày, chiếc địu không chỉ là nơi nằm nghỉ mà còn là thế giới đầu tiên gắn với hơi ấm, nhịp thở và bước chân của mẹ.

Địu truyền thống của người Tày thường có hai dây gồm dây trên và dây dưới, được may bằng vải chàm. Khi địu con sau lưng, người mẹ buộc dây dưới quanh bụng, đặt trẻ áp vào lưng, hai chân dang sang hai bên để tạo tư thế chắc chắn. Dây trên được vòng qua vai, bắt chéo trước ngực rồi vòng ra phía sau, nâng đỡ phần mông của trẻ và cố định lại.

Cách địu này giúp trẻ luôn được giữ an toàn, đồng thời người mẹ vẫn có thể làm những công việc thường ngày như lên nương, đi chợ, chăm sóc gia đình.

Với trẻ nhỏ còn ít tháng tuổi, người mẹ thường đặt con nằm chếch phía sau lưng để cơ thể được nâng đỡ tốt hơn; trong một số trường hợp có thể địu phía trước ngực. Những ngày trời lạnh, một lớp chăn được phủ thêm bên ngoài để giữ ấm cho trẻ.

Chị Mông Thị Hiền - xóm Hợp Nhất, xã Lý Quốc, Cao Bằng chia sẻ: “Khi con đầy tháng, tôi nhận được chiếc địu do mẹ may tặng. Địu con trên lưng đi nương hay đi chợ, con đều rất ngoan. Chỉ cần nghe tiếng bước chân của mẹ là trẻ lại ngủ say. Với chúng tôi, chiếc địu không chỉ là vật dụng chăm con mà còn là một phần ký ức thân thương của mỗi gia đình người Tày”.

Chiếc địu lưu giữ ký ức văn hóa

Không chỉ gắn với việc chăm sóc trẻ nhỏ, chiếc địu còn mang dấu ấn của bàn tay người phụ nữ và quan niệm thẩm mỹ của cộng đồng Tày. Mỗi chiếc địu như một “tấm vải kể chuyện”, kể về cuộc sống lao động, về thiên nhiên, về tình mẫu tử và những giá trị văn hóa được lưu truyền trong gia đình, bản làng.

Có những chiếc địu theo đứa trẻ suốt những năm tháng đầu đời rồi được cất giữ như một kỷ vật. Khi trưởng thành, vật dụng tưởng như bình dị ấy lại trở thành ký ức về bàn tay mẹ, về những buổi theo mẹ lên nương, những phiên chợ vùng cao hay những giấc ngủ yên bình giữa nhịp bước quen thuộc.


Chiếc địu còn mang dấu ấn của bàn tay người phụ nữ và quan niệm thẩm mỹ của cộng đồng người Tày

Điều đặc biệt ở chiếc địu là cách văn hóa được trao truyền một cách tự nhiên trong đời sống. Đứa trẻ học tiếng mẹ đẻ từ những câu chuyện người lớn trò chuyện mỗi ngày; làm quen với phong tục, tập quán qua những bước chân theo mẹ đi khắp bản làng; cảm nhận nhịp sống cộng đồng từ tiếng khung cửi, tiếng chày, tiếng gọi nhau thân thuộc.

Văn hóa vì thế không chỉ nằm trong sách vở hay những nghi lễ lớn, mà hiện diện trong chính những vật dụng gần gũi của đời sống thường ngày.

Ngày nay, cuộc sống vùng cao đang có nhiều đổi thay. Những phương tiện chăm sóc trẻ hiện đại dần xuất hiện, không gian sinh hoạt và lao động của nhiều gia đình cũng khác trước. Chiếc địu truyền thống có thể thay đổi về chất liệu, kiểu dáng hoặc được sử dụng ít hơn, nhưng giá trị tinh thần mà nó mang theo vẫn còn nguyên vẹn.

Bởi sau một tấm vải nhỏ bé là cả một câu chuyện về tình mẫu tử, về sự gắn kết gia đình và cách một đứa trẻ bước vào thế giới văn hóa của dân tộc mình.

Trên lưng mẹ, giữa lời ru, tiếng nói quê hương và nhịp sống bản làng, những hạt mầm đầu tiên của văn hóa Tày đã được gieo vào tâm hồn mỗi đứa trẻ.

Theo Hồng Phúc (Vietnamnet)
Xem bài gốc tại đây


Tin xem thêm

Bãi cỏ lau nở rộ ở ngoại ô Hà Nội, khách bắc thang chụp hình

Ngày
19/11/2026 08:55

Khung cảnh thơ mộng với bạt ngàn hoa cỏ lau nở rộ ở ven triền đê ngoại ô Hà Nội những ngày gần đây thu hút đông đảo người dân và du khách thập phương tới chiêm ngưỡng, ch...

Diện mạo bãi biển đẹp nhất châu Á sau khi Đà Nẵng chi gần 1.200 tỷ 'hồi sinh'

Ngày
18/11/2026 08:55

Sau nhiều năm chịu ảnh hưởng của tình trạng xói lở, bãi biển Cửa Đại (phường Hội An Đông, TP Đà Nẵng) đang dần thay đổi diện mạo. Bãi cát được mở rộng, hàng dừa ven biển ...

Lô Lô Chải có ngày đón 6.000 lượt khách, người trong làng kể chuyện đổi thay

Ngày
17/11/2026 08:55

Từ những căn nhà có chuồng trâu bên dưới, người dân Lô Lô Chải mở homestay đón khách. Du lịch mang đến cuộc sống mới cùng nỗi trăn trở giữ nét làng.

Ngôi chùa hơn 500 năm sở hữu 'báu vật xanh', cách Hà Nội hơn 2 tiếng lái xe

Ngày
16/11/2026 08:55

Chùa Lương (hay còn gọi là chùa Trăm Gian) là ngôi chùa cổ, có quy mô 100 gian, được xây dựng vào khoảng cuối thế kỷ XV (1485 - 1500) tại xứ Quần Anh xưa, nay thuộc xã Hả...

Cầm 150.000 đồng khám phá ẩm thực Huế, thưởng thức no nê 5-7 món ngon

Ngày
15/11/2026 08:55

Trong chuyến foodtour khám phá ẩm thực Huế, du khách có thể thưởng thức nhiều món ăn ngon với giá bình dân như bún bò, bánh canh cá lóc, bánh nậm, bánh bèo, bánh ép, chè ...

Chợ đá quý trong ngõ nhỏ Hà Nội, khách mang kính lúp, đèn soi đi săn hàng

Ngày
14/11/2026 08:55

Khách hàng nườm nượp ghé chợ phiên đá quý chỉ mở 1 ngày trong tuần trên đường Hoàng Hoa Thám (Hà Nội). Có khách mang theo cả kính lúp, đèn chuyên dụng để thẩm định.

Phong thư cũ giá 20.000 đồng, người Hà Nội rủ nhau đi chợ phiên mua... ký ức xưa

Ngày
13/11/2026 08:55

Từ những món đồ cũ như phong thư ngả màu, tờ vé số đến chiếc đồng hồ báo thức hình con gà, chợ phiên đồ xưa trở thành điểm hẹn của những người Hà Nội muốn tìm lại ký ức v...

Bí ẩn những 'quan tài' bằng gốm hơn 2.000 năm tuổi chôn thẳng đứng ở Đà Nẵng

Ngày
12/11/2026 08:45

Những chiếc chum gốm hơn 2.000 năm tuổi được trưng bày tại các bảo tàng ở Đà Nẵng hé lộ nhiều điều đặc biệt về tục mai táng và quan niệm thế giới bên kia của cư dân Sa Hu...

Hà Nội tổ chức chuỗi hoạt động hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam

Ngày
10/11/2026 08:55

UBND TP Hà Nội tổ chức lễ phát động hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam, mở đầu chuỗi sự kiện nhằm tôn vinh các giá trị văn hóa dân tộc.