Đền Hồng Long nằm bên tả ngạn sông Lam, thuộc địa bàn xã Kim Liên, tỉnh Nghệ An. Ngôi đền có từ thời Lý, được trùng tu lớn vào thời nhà Nguyễn để thờ Uy Minh Vương Lý Nhật Quang – người có công khai ấp, lập nên nhiều xóm làng trù phú hai bên sông Lam.

Phía bên phải chính điện đền Hồng Long là di tích Nhạn Tháp - một công trình Phật giáo độc đáo được xây dựng vào giữa thế kỷ 7. Tương truyền, ngôi tháp này có 13 tầng và được xem là ngọn tháp Phật giáo cổ nhất nước ta. Sau nhiều biến thiên của lịch sử, công trình này chỉ còn phần đế tháp.

Giai đoạn 1985-1986, Viện Khảo cổ học phối hợp Bảo tàng Nghệ Tĩnh thực hiện khai quật Nhạn Tháp. Chân tháp hình vuông mỗi chiều khoảng 9,6x9m, dày 2m. Quanh chân tháp có một hành lang và một đường xây gạch rộng hơn 1m…

Từ những thông số này, các nhà nghiên cứu phán đoán tháp có thể được chia thành nhiều tầng theo kiểu dưới to, trên thu nhỏ dần.

Trong quá trình khai quật, các nhà khảo cổ tìm thấy chiếc hộp bằng vàng, bên trong có khoảng 1/3 là than tro, trên bề mặt lớp than tro có hai nửa hình tròn màu trắng đục, trong và mỏng như vỏ trứng gà, đó là xá lị. Niên đại của hiện vật trên được xác định khoảng thời kỳ Bắc thuộc, thế kỷ 7-8.

Hộp đựng xá lị hình chữ nhật, kích thước dài 8cm, rộng 5cm, cao 5,5cm. Hộp gồm 2 phần nắp và thân, được tạo tác bằng phương pháp tán dập nguội.

Phần nắp uốn cong như mui thuyền, viền mái chườm ra khỏi thân, bề mặt trang trí hoa 6 cánh nở đều trong khung chữ nhật. Thân hộp nổi bật với dải hoa sen chạy liên tục, tạo thành diềm bao quanh.

Báo cáo khai quật ghi: "Có lẽ đây là lần đầu tiên tìm thấy ở Việt Nam một dạng hộp như vậy. Hộp bằng vàng ròng được người thợ kim hoàn chế tạo từ phương pháp tán dập nguội, kiểu hộp này rất gần gũi với hộp đựng xá lị bằng sơn mài tìm thấy ở Miến Điện". Ngày 25/12/2017, hộp đựng xá lị này đã được công nhận là Bảo vật quốc gia.

Ông Dương Mạnh Quý (74 tuổi, trú xã Kim Liên), thủ từ đền Hồng Long cho biết, nhiều viên gạch có phù điêu tượng Phật ngồi trên đài sen được cho là dùng để ốp trang trí tường tháp. Phần lớn những viên gạch như vậy được lưu giữ, bảo quản tại bảo tàng, chỉ có 2-3 viên lưu lại tại đền.

Theo ông Hoàng Văn Kiểm - Giám đốc trung tâm nghiên cứu lịch sử và văn hóa địa phương (tỉnh Nghệ An), gạch sử dụng dựng tháp có nhiều mẫu mã, kích thước, hoa văn và ít nhất có hơn 10 loại khác nhau.

Có loại gạch là đất nung, có loại gạch đã nung thành sành dù trải qua hàng nghìn năm nhưng đa số viên gạch đều khá nguyên vẹn, màu sắc đẹp, không bị rêu mốc dù phơi ngoài mưa nắng.

Sắp tới, chính quyền địa phương sẽ lắp mái che để bảo vệ dấu tích còn lại của công trình kiến trúc này.

Theo Trần Tuyên (Vietnamnet)
Xem bài gốc tại đây