Hộp đựng xá lị được phát hiện trong đợt khai quật di chỉ Tháp Nhạn (xã Hồng Long, huyện Nam Đàn cũ) do Viện Khảo cổ học phối hợp Bảo tàng Nghệ Tĩnh thực hiện giai đoạn 1985–1986. Theo báo cáo khai quật, đây có thể là lần đầu tiên tại Việt Nam tìm thấy một dạng hộp đựng xá lị với kỹ thuật chế tác tinh xảo.

Hiện vật có hình chữ nhật, kích thước dài 8cm, rộng 5cm, cao 5,5cm. Hộp gồm 2 phần nắp và thân, được tạo tác bằng phương pháp tán dập nguội.

Phần nắp uốn cong như mui thuyền, viền mái chườm ra khỏi thân, bề mặt trang trí hoa 6 cánh nở đều trong khung chữ nhật. Thân hộp nổi bật với dải hoa sen chạy liên tục, tạo thành diềm bao quanh.

Niên đại của bảo vật trên được xác định khoảng thời kỳ Bắc thuộc, thế kỷ 7-8. Việc phát hiện hiện vật này trong lòng Tháp Nhạn không chỉ có giá trị khảo cổ mà còn cung cấp thêm bằng chứng cho thấy xá lị - biểu tượng linh thiêng của Phật giáo đã xuất hiện ở Việt Nam từ khá sớm, qua đó góp phần phác họa diện mạo Phật giáo buổi đầu trên đất Nghệ An.

Bảo vật quốc gia thứ 2 là dao găm cán tượng rắn ngậm chân voi. Hiện vật được phát hiện tại di chỉ khảo cổ Làng Vạc (xã Nghĩa Hòa, huyện Nghĩa Đàn cũ) trong đợt khai quật năm 1973.

Dao dài 12,3cm, rộng 3,5cm. Phần chuôi dao có hình 2 con rắn thân tròn xoắn vào nhau, một con có mào, một con không, cùng há miệng nâng đỡ bốn chân của một con voi phía trên. Bố cục này tạo nên một hình tượng vừa mạnh mẽ, vừa giàu tính biểu trưng.

Theo các nhà nghiên cứu, hình tượng rắn trong văn hóa Việt cổ gắn với tín ngưỡng vật tổ và phồn thực, phản ánh quan niệm về sự sinh sôi, nảy nở của cư dân nông nghiệp. Sự kết hợp giữa rắn đực – rắn cái thể hiện ý niệm âm dương hòa hợp, mùa màng bội thu.

Đây là hiện vật gốc độc bản, chiếc dao găm duy nhất được phát hiện có cán tạo hình rắn ngậm chân voi. Không chỉ là vũ khí, hiện vật còn được đánh giá là một tác phẩm nghệ thuật đặc sắc của văn hóa Đông Sơn, góp phần khẳng định vị thế của nền văn hóa này trong khu vực.

Bảo vật quốc gia thứ 3 là muôi đúc tượng voi, cũng được phát hiện tại di chỉ Làng Vạc trong đợt khai quật năm 1981. Hiện vật có chiều dài 18,5cm, nặng khoảng 200g, thuộc niên đại văn hóa Đông Sơn, cách đây khoảng 2.000 - 2.500 năm.

Muôi được tìm thấy trong một ngôi mộ vò úp nhau. Phần lòng muôi có một lỗ thủng đã được người xưa hàn lại bằng đồng.

Điểm nổi bật nhất là phần cán: đầu cán đúc tượng voi; lưng voi và cán có khắc hoa văn gân lá đẹp mắt. Gần đầu cán có 2 mấu nhọn hình tam giác nhô ra.

Giới chuyên môn đánh giá đây là hiện vật tiêu biểu cho nghệ thuật tạo tượng trên đồ vật thời Đông Sơn. Cho đến nay, chưa phát hiện chiếc muôi nào ở Việt Nam có hình tượng voi đẹp, độc đáo như muôi Làng Vạc.

Theo Trần Tuyên (Vietnamnet)
Xem bài gốc tại đây