18 bức tranh La Hán duy nhất trên vách động ở Việt Nam mang đậm dấu ấn Phật giáo

02/11/2026 08:55
18 bức tranh khắc ma nhai La Hán có niên đại đầu thời Trần là những bức tranh duy nhất ở Việt Nam được khắc trên vách đá hang động, mang đậm dấu ấn Phật giáo Đại Việt thời kỳ hưng thịnh.

Tranh ma nhai độc nhất

Chùa Phong Phú (hay Liên Hoa động) nằm ở phường Tây Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình. Động Liên Hoa nằm ở núi Cô Phong thuộc khu vực chùa, hiện đang lưu giữ 18 bức họa ma nhai La Hán.

Theo ghi chép trên văn bia Khúc Mộ tự bia ký tại chùa, chùa Phong Phú có từ thời vua Đinh Tiên Hoàng (thế kỷ X), hiệu là "Khúc Mộ tự, Cô Phong sơn", nghĩa là chùa Khúc Mộ ở núi Cô Phong. Tại đây còn có bia đá tạc thời Kiến Gia (1211–1224) với dòng lạc khoản thể hiện việc An Quốc Đại Vương (thời Đinh) đã khai sáng động Cô Phong thành chùa với tên gọi Khúc Mộ.


Động Liên Hoa nằm ở núi Cô Phong (Ninh Bình) hiện đang lưu giữ 18 bức họa ma nhai La Hán.

Hai bên vách đá của động chạm khắc hình ảnh 18 vị tôn giả La Hán (A La Hán), mỗi bên 9 hình với kích thước và hình dáng khác nhau. Mỗi bức họa đều có dáng vẻ, tư thế, cử chỉ, nét mặt, bối cảnh không gian và cảnh vật riêng biệt.

Theo đại diện Sở Văn hóa và Thể thao Ninh Bình, bộ 18 tranh khắc ma nhai các vị La Hán trên vách động Liên Hoa có niên đại được xác định vào thời Trần và là hiện vật nguyên gốc. Đây là bộ 18 tranh khắc La Hán trên vách động, vách đá (ma nhai) duy nhất, đồng thời là bộ tranh mô tả, khắc họa hình ảnh các vị La Hán sớm nhất, cổ nhất của Việt Nam.

Bộ tranh khắc này là độc bản hiếm có của loại hình ma nhai cũng như hệ thống văn khắc nói chung hiện còn ở Việt Nam; là tư liệu quý cho việc nghiên cứu nghệ thuật Phật giáo thời Trần, cũng như nghệ thuật và lịch sử Phật giáo Việt Nam.


Các bức ma nhai La Hán trên vách đá được xác định khắc tạo vào thời nhà Trần.

Khác với bộ tranh khắc ma nhai ở động Liên Hoa, các bộ tượng 18 vị La Hán (Thập bát La Hán) trong tuyệt đại đa số các ngôi chùa Phật giáo Việt Nam khác đều có niên đại muộn hơn (từ thế kỷ XVII – XVIII). Các bộ tượng này chủ yếu được tạo tác theo hình thức tượng tròn hoặc phù điêu trên chất liệu gỗ, đất luyện phủ sơn hoặc sơn son thiếp vàng/bạc. Tiêu biểu có thể kể đến: Bộ tượng tròn 18 vị La Hán bằng đất luyện phủ sơn tại chùa Nôm (Hưng Yên); Bộ phù điêu 18 vị La Hán bằng gỗ tại chùa Trăm Gian (Hà Nội); Bộ tượng tròn 18 vị La Hán bằng gỗ tại chùa Mía (Hà Nội), chùa Dâu (Bắc Ninh)...

Sự độc đáo, hiếm gặp của bộ tranh khắc ma nhai 18 vị La Hán động Liên Hoa còn thể hiện ngay ở cách ghi danh xưng hoặc trụ xứ của các vị La Hán trên từng bức tranh.


Đây là hiện vật nguyên gốc, duy nhất khắc họa hình ảnh các vị La Hán sớm nhất, cổ nhất của Việt Nam.

Dấu ấn Phật giáo Đại Việt ở giai đoạn hưng thịnh

Đại diện Sở Văn hóa và Thể thao Ninh Bình cho biết, theo văn bia niên đại Kiến Gia Bính Ngọ đời vua Trần Thái Tông (năm 1246, bia ma nhai nguyên dạng đời Trần), có một thiền sư tu hành Nam tông đã đến núi Cô Phong "trùng khai sáng Bảo Phúc nham", "đại thôi hưng hóa". Cũng chính vị thiền sư Nam tông này đã khắc tạo các bức tranh La Hán trên vách đá động núi Cô Phong.


Các bức họa mang đậm dấu tích Phật giáo thể hiện rõ qua hình tượng La Hán với nhiều tư thế tu hành như ngồi kiết già, kết ấn, cầm tràng hạt, gậy; đặc biệt là đài sen, cánh sen và bệ nhiều cấp dưới các bức tranh.

Đầu thời Trần, các vua Trần đều sùng chuộng Phật giáo; vua Trần Thái Tông thậm chí từng có ý định xuất gia ở Yên Tử khi mới lên ngôi. Vùng đất Ninh Bình thời Trần được xem như một trung tâm tôn giáo của Đại Việt, đánh dấu giai đoạn Phật giáo Đại Việt đang ở thời kỳ hưng thịnh. Sử sách có ghi lại sự kiện năm Kiến Trung thứ 7 (1231), để chấn hưng và mở rộng ảnh hưởng của Phật giáo: "Thượng hoàng (Trần Thái Tông) xuống chiếu rằng trong nước hễ chỗ nào có đình trạm đều phải đắp tượng Phật để thờ".

Tiến sĩ Vũ Diệu Trung, Giám đốc Trung tâm Dữ liệu Di sản Văn hóa (Viện Văn hóa Nghệ thuật Quốc gia Việt Nam, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), cho biết dấu tích Phật giáo thể hiện rõ qua hình tượng 18 vị La Hán với nhiều tư thế tu hành như ngồi kiết già, kết ấn, cầm tràng hạt, gậy; đặc biệt là đài sen, cánh sen và bệ nhiều cấp dưới các bức tranh. Một số bức còn có hình hoa sen, cây trúc và chữ Hán ghi danh xưng, trụ xứ của La Hán.


Một số bức còn có hình hoa sen, cây trúc và chữ Hán ghi danh xưng, trụ xứ của La Hán.

Cũng theo tiến sĩ Trung, dấu ấn nổi bật cho thấy thời Trần, vùng đất Ninh Bình là một trung tâm tôn giáo của Đại Việt chính là Hành cung Vũ Lâm từng là nơi tu hành của vua Trần Thái Tông và Trần Nhân Tông; còn tại Cô Phong, thiền sư Nam tông đã đến tu hành, trùng khai Bảo Phúc nham và tạo tác bộ 18 vị La Hán. Những dấu tích này phản ánh rõ nét các hoạt động tu hành, xây dựng chùa và sự phát triển mạnh mẽ của nghệ thuật Phật giáo tại Ninh Bình đầu thời Trần.


Các văn bia ma nhai và bia đá thể hiện việc khắc tạo các bức họa ma nhai trên vách đá hang động.

Theo các nghiên cứu, tại Việt Nam, bộ tranh khắc ma nhai 18 vị La Hán niên đại đầu thời Trần tại động Liên Hoa (núi Cô Phong) là minh chứng sớm nhất cho thấy tín ngưỡng thờ các vị La Hán được tiếp nhận và ảnh hưởng tới Phật giáo Việt Nam. Điều đặc biệt là danh xưng và trụ xứ của các vị La Hán tại động Liên Hoa thường được nhắc tới vào giai đoạn đầu của tín ngưỡng La Hán, cho thấy nhiều điểm khác biệt trong tư duy và quan niệm thẩm mỹ Phật giáo thời bấy giờ.


Các bức ma nhai thể hiện tín ngưỡng thờ các vị La Hán được tiếp nhận và ảnh hưởng tới Phật giáo Việt Nam.

Theo Trần Nghị (Vietnamnet)
Xem bài gốc tại đây


Tin xem thêm

Bãi cỏ lau nở rộ ở ngoại ô Hà Nội, khách bắc thang chụp hình

Ngày
19/11/2026 08:55

Khung cảnh thơ mộng với bạt ngàn hoa cỏ lau nở rộ ở ven triền đê ngoại ô Hà Nội những ngày gần đây thu hút đông đảo người dân và du khách thập phương tới chiêm ngưỡng, ch...

Diện mạo bãi biển đẹp nhất châu Á sau khi Đà Nẵng chi gần 1.200 tỷ 'hồi sinh'

Ngày
18/11/2026 08:55

Sau nhiều năm chịu ảnh hưởng của tình trạng xói lở, bãi biển Cửa Đại (phường Hội An Đông, TP Đà Nẵng) đang dần thay đổi diện mạo. Bãi cát được mở rộng, hàng dừa ven biển ...

Lô Lô Chải có ngày đón 6.000 lượt khách, người trong làng kể chuyện đổi thay

Ngày
17/11/2026 08:55

Từ những căn nhà có chuồng trâu bên dưới, người dân Lô Lô Chải mở homestay đón khách. Du lịch mang đến cuộc sống mới cùng nỗi trăn trở giữ nét làng.

Ngôi chùa hơn 500 năm sở hữu 'báu vật xanh', cách Hà Nội hơn 2 tiếng lái xe

Ngày
16/11/2026 08:55

Chùa Lương (hay còn gọi là chùa Trăm Gian) là ngôi chùa cổ, có quy mô 100 gian, được xây dựng vào khoảng cuối thế kỷ XV (1485 - 1500) tại xứ Quần Anh xưa, nay thuộc xã Hả...

Cầm 150.000 đồng khám phá ẩm thực Huế, thưởng thức no nê 5-7 món ngon

Ngày
15/11/2026 08:55

Trong chuyến foodtour khám phá ẩm thực Huế, du khách có thể thưởng thức nhiều món ăn ngon với giá bình dân như bún bò, bánh canh cá lóc, bánh nậm, bánh bèo, bánh ép, chè ...

Chợ đá quý trong ngõ nhỏ Hà Nội, khách mang kính lúp, đèn soi đi săn hàng

Ngày
14/11/2026 08:55

Khách hàng nườm nượp ghé chợ phiên đá quý chỉ mở 1 ngày trong tuần trên đường Hoàng Hoa Thám (Hà Nội). Có khách mang theo cả kính lúp, đèn chuyên dụng để thẩm định.

Phong thư cũ giá 20.000 đồng, người Hà Nội rủ nhau đi chợ phiên mua... ký ức xưa

Ngày
13/11/2026 08:55

Từ những món đồ cũ như phong thư ngả màu, tờ vé số đến chiếc đồng hồ báo thức hình con gà, chợ phiên đồ xưa trở thành điểm hẹn của những người Hà Nội muốn tìm lại ký ức v...

Bí ẩn những 'quan tài' bằng gốm hơn 2.000 năm tuổi chôn thẳng đứng ở Đà Nẵng

Ngày
12/11/2026 08:45

Những chiếc chum gốm hơn 2.000 năm tuổi được trưng bày tại các bảo tàng ở Đà Nẵng hé lộ nhiều điều đặc biệt về tục mai táng và quan niệm thế giới bên kia của cư dân Sa Hu...

Hà Nội tổ chức chuỗi hoạt động hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam

Ngày
10/11/2026 08:55

UBND TP Hà Nội tổ chức lễ phát động hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam, mở đầu chuỗi sự kiện nhằm tôn vinh các giá trị văn hóa dân tộc.